بازگشت

رهنمودها و سخنان حکمت آميز


مقدمه

بـا آنـكه عصر آن حضرت مقارن قدرت كامل بنى اميه است و خفقان و آشوب در آن عصر به حـدى بـود كـه مـردم كـمـتـر مـى تـوانـسـتـنـد بـا اهـل بـيـت پـيـامـبـر تـمـاس حـاصـل كنند و از آنان بهره هاى علمى ببرند، و نيز طبعا دشمنان كوشيده اند كه اثرى از آن امـام بـاقـى نـمـاند، از اين رو مى بينيم از امام حسن و امام حسين و امام سجاد عليه السلام روايـاتـى بـسـيـار انـدك نـقـل شـده بـا آنـكـه دوران امـامـت امـام حـسـن و امـام حسين هر كدام ده سـال و امـامـت امـام سـجـاد سـى و پـنـج سـال بـوده اسـت ، در حـالى كـه مـيـدان جـعـل و تـحـريـف و دروغ بـراى افـرادى مانند ابو هريره آن بازرگان حديث ، باز بود و احاديث ساختگى او كتابها را پر كرده است ، ولى على رغم همه محدوديتها، سخنان كوتاه و بـلندى گاه به صورت خطبه و گاه پند و اندرز از حضرت امام مجتبى عليه السلام به جـاى مـانـده اسـت و در ميان اندك سخنان ، درسهاى معارف ، اخلاق ، فقه ، سياست ، اجتماع ، تربيت و... موج مى زند و هر كدام رهنمايى دلسوز و آگاه ، و چراغى روشن فراراه انسان است .

مـا در اين بخش چند سخن از امام مجتبى عليه السلام مى آوريم و اين دفتر را به پايان مى بريم .

1ـ معيار دوستى

فرزندم ، با كسى دوستى مكن تا آنكه به خوبى رفت و آمد و ارتباطات او را بشناسى . و چـون او را تـجـربـه كـردى و بـه دوسـتـى او راضى شدى برادروار لغزشهاى او را ناديده گير و در مشكلات ياريش رسان .



2ـ مشورت :

هيچ قومى مشورت نكرد جز آنكه به راه صواب راه يافت .



3ـ پستى روح :

لئامت و پستى آن است كه قدر نعمت ندانى و سپاس آن نگزارى .



4ـ رضا:

هـر كـه به حسن اختيار خدا اطمينان داشته باشد هرگز آرزو نكند بر غير حالى باشد كه خدا براى او خواسته است .



5ـ ارتباط با مسجد:

هر كس پيوسته با مسجد در ارتباط باشد به يكى از اين هشت چيز دست خواهد يافت : آيتى مـحـكـم ، بـرادرى سـودمـنـد، دانـشـى تـازه ، رحـمـتـى قـابـل انـتظار، سخنى كه او را به راه هدايت برد، يا از ضلالت باز دارد، ترك گناه از شرم ، يا از ترس .



6ـ جوانمردى :

پـرسـيـدنـد: جـوانـمـردى چـيـسـت ؟ فـرمـود: آن اسـت كـه آدمـى بـر ديـن خـود بخل ورزد و آن را آسان از دست ندهد، به مالش رسيدگى كند، و حقوق ديگران را بپردازد.



7ـ بهترين دل و ديده :

بيناترين ديدگان آن است كه در خوبى نفوذ كند و خوبيها را ببيند، شنواترين گوشها آن اسـت كـه پـنـد را بشنود و از آن سود برد، سالم ترين دلها آن است كه از شك و شبهه پاك باشد.



8ـ چاپلوسى ، دروغ ، غيبت :

مـردى از او پـنـد خـواسـت ، فـرمـود: هـرگـز مـرا سـتـايـش مـكـن ، زيـرا كـه مـن بـه حال خود داناترم . هرگز به من دروغ مگو، زيرا رأى كسى كه به او دروغ گفته اند اعتبار ندارد. هرگز نزد من از كسى غيبت مكن .((88))



9ـ تشويق به دانش :

دانـش خـود را بـه ديگران بياموز و دانش ديگران را فراگير؛ در اين صورت هم دانش خود را استوار داشته اى و هم آنچه را نمى دانستى آموخته اى .



10ـ اسباب هلاكت :

هـلاكـت مـردم در سـه چـيز است : تكبر، حرص دشمن جان است و موجب لعنت ابليس شد. حرص دشـمـن جـان است و موجب بيرون شدن آدم از بهشت گرديد. حسد راهبر به سوى بديهاست و سبب شد كه قابيل هابيل را كشت .



11ـ توشه آخرت :

اى آدمـيـزاده ، از روزى كـه از شـكم مادر بيرون شدى در سرازيرى عمر افتاده اى ، پس از آنـچـه در دسـت دارى بـراى آيـنـده ات بـهـره گـيـر، زيرا مؤ من توشه مى اندوزد و كافر پـيـوسته مصرف مى كند؛ توشه اندوزيد كه بهترين توشه تقواست .((89))



12 ـ نماز:

اى آدمـيـزاد، كـيـسـت مـانـنـد تـو؟ كه خداوند موانع ميان تو و خودش ‍ را برداشته ، هر گاه خواهى به حضورش باريابى بى درنگ وضو مى گيرى و در برابر او مى ايستى ، ميان تـو و خـودش حـاجـب و دربـان نـنـهـاده اسـت ، بـا او درد دل مى كنى ، اندوه و نيازت را به او مى گويى ، حوائج خود را از او مى طلبى و از او در كارهايت يارى مى جويى .((90))



13 ـ صبر:

هـمـه نـيـكـى هـا در لحـظـه اى صـبـر اسـت ، آسـايـش هـمـيـشـگى و و سعادت فراوان را به دنبال دارد.((91))



14 ـ بهترين زندگي :

پرسيدند : زندگي چه كسي از همه نيكوتر است فرمود : آن كس كه مردم را در زندگي خود شريك سازد پرسيدند : زندگي چه كسي از همه بدتر است فرمود : آن كس كه درزندگي او احدي نميتواند خوب زندگي كند



15ـ نسل آينده :

اى فرزندان من و برادرم ، شما امروز كودكان اين قوميد و چيزى نمانده كه بزرگان قوم آيـنـده شـويـد، پـس دانـش بـيـامـوزيـد، و هـر كه نمى تواند آن را حفظ يا روايت كند آن را بنويسد و در خانه اش نگه دارد.((92))



16ـ چند اندرز:

هـر كـه طـالب عـبـادت اسـت خـود را براى آن پاكيزه مى سازد. هرگاه مستحبات مانع انجام واجـبات شوند آن را رها كنيد. هر كه از دورى راه ياد كند توشه آماده مى سازد. ميان شما و قبول اندرز حجاب منش ‍ و خود بزرگ بينى فاصله است .((93))



17ـ آخرين اندرزها:

جنادة بن ابى اميه به عيادت امام رفت و پس از گفتگويى چند، از امام پند و اندرز خواست ، امام پندايى به او داد، از جمله فرمود:

استعد لسفرك ، و حصل زادك قبل حلول اءجلك ...

((آماده سفر آخرت باش ، و پيش از فرا رسيدن مرگ توشه بردار. غم روز نيامده را بر روزى كـه در آن هـسـتـى تحميل مكن ، و بدان كه هيچ گاه مالى را بيش از مصرف خود گرد نـمـى آورى جـز آنـكـه بـراى ديـگـران مـى انـدوزى . بـدان كـه در حلال دنيا حساب است و در حرام آن عقاب و در شبهات آن عتاب ... چنان براى دنيا بكوش كه گويى هميشه زنده خواهى ماند، و چندان براى آخرت بكوش كه گويى فردا خواهى مرد...

اگـر نـياز پيدا كردى كه با ديگران معاشرت كنى با كسى معاشرت كن كه تو را آبرو دهد، به هنگام خدمت حق تو را پاس دارد، اگر از او حاجت خواستى ياريت دهد، و سخن (راست و درست ) تو را تصديق كند...))((94))

پاورقي

87_ بـراى شـرح حـال فـرزنـدان آن حـضـرت ـ كـتـاب مـنـتـهـى الآمال ، محدث قمى .

88_ تحف العقول / 233 ـ 236.

89_ بحارالانوار 78/111 و 116.

90_ كـلمـة الامـام الحـسـن عـليـه السـلام / 41 بـه نقل از ارشاد القلوب / 79.

91_ كلمة الامام الحسن / 244.

92_ تاريخ يعقوبى 2/226 و 227.

93_ تحف العقول / 236.

94_ بـحـارالانـوار 44 / 138 ـ 140، سـخـنـان ديـگـرى از آن حـضـرت در مـسـائل گـونـاگـون انسانى وجود دارد كه اين دفتر را گنجايش آنها نيست . هر كه خواهان است به كتب مزبور مراجعه نمايد.